ابلاغ سیاستهای دریامحور رهبر شهید چرا این سیاستها هنوز اجرایی نشده؟
مسکن گزین: با وجود ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور از طرف رهبر شهید و تاکید بر سودجستن از ظرفیتهای دریایی، اجرای کامل این راهبرد همچنان با چالش های جدی مدیریتی و اجرائی رو به رو است.
به گزارش مسکن گزین به نقل از مهر، در جهان امروز کمتر کشوری را می توان یافت که بدون استفاده از ظرفیتهای دریایی توانسته باشد به جایگاه برتر اقتصادی نائل شود. دریا دیگر صرفا یک پهنه آبی یا مسیر حمل و نقل کالا نیست، بلکه به یکی از مهم ترین مؤلفه های قدرت اقتصادی، امنیتی، ژئوپلیتیکی و حتی جمعیتی کشورها تبدیل گشته است. از شرق آسیا گرفته تا اروپا و منطقه خلیج فارس، بخش قابل توجهی از رشد اقتصادی کشورها بر پایه توسعه بنادر، صنایع دریایی، تجارت دریایی، ترانزیت، شیلات، گردشگری دریایی و بهره برداری از منابع عظیم دریایی شکل گرفته است.
بر اساس آمارها، بالاتر از ۸۰ درصد تجارت کالایی جهان از راه دریا انجام می شود؛ موضوعی که نشان میدهد اقتصاد جهانی بالاتر از هر زمان دیگری به مسیل های بین المللی، بنادر و مسیرهای دریایی وابسته شده است. هزینه پایین حمل و نقل دریایی در مقایسه با سایر شیوه های جابه جایی کالا، امکان انتقال محموله های حجیم و دسترسی مستقیم به بازارهای جهانی سبب شده است دریا همچنان مهم ترین بستر تجارت جهانی باقی بماند.
در چنین شرایطی، ایران همچون کشورهایی است که بواسطه موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی خود از ظرفیتهای کم نظیری در حوزه دریا برخوردار می باشد. دسترسی هم زمان به خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، قرار گرفتن در راه اتصال شرق و غرب و همینطور مجاورت با کریدورهای مهم ترانزیتی بین المللی، مزیت هایی هستند که خیلی از کشورهای جهان از آن بی بهره اند.
با این حال، واقعیت آنست که طی دهه های گذشته بخش مهمی از ظرفیتهای دریایی کشور مغفول مانده و الگوی توسعه ایران عمدتا بر محور مناطق مرکزی و خشکی محور شکل گرفته که سبب شده سهم سواحل و اقتصاد دریا در توسعه ملی کمتر از ظرفیت واقعی آن باشد؛واقعیت آنست که طی دهه های گذشته بخش مهمی از ظرفیتهای دریایی کشور مغفول مانده و الگوی توسعه ایران عمدتا بر محور مناطق مرکزی و خشکی محور شکل گرفته که سبب شده سهم سواحل و اقتصاد دریا در توسعه ملی کمتر از ظرفیت واقعی آن باشد در صورتیکه خیلی از کشورها از سواحل خود به عنوان پیشران توسعه اقتصادی بهره برده اند.
همین واقعیت ها سبب شد موضوع توسعه دریامحور به عنوان یکی از راهبردهای کلان کشور مورد توجه قرار گیرد و سیاستهای کلی توسعه دریامحور از طرف رهبر شهید معظم انقلاب ابلاغ شود؛ سیاستی که خیلی از کارشناسان آنرا یکی از مهم ترین اسناد راهبردی کشور در حوزه اقتصاد و توسعه سرزمینی می دانند.
نگاهی به مفاد سیاستهای کلی توسعه دریامحور نشان میدهد هدف از ابلاغ این سیاستها صرفا توسعه بنادر یا افزایش ظرفیت حمل و نقل دریایی نبوده است، بلکه این سیاستها با نگاه جامع به دریا بدنبال ایجاد یک تحول بنیادین در ساختار اقتصادی و توسعه ای کشور هستند. براستی، هدف اصلی آنست که دریا از یک ظرفیت بالقوه به یک موتور محرک رشد اقتصادی و توسعه ملی تبدیل گردد.
یکی از مهم ترین اهداف این سیاست ها، افزایش سهم اقتصاد دریا در تولید ناخالص داخلی کشور است. اقتصاد دریا مجموعه گسترده ای از فعالیتها شامل حمل و نقل دریایی، بنادر، صنایع کشتی سازی، شیلات، گردشگری دریایی، صنایع فراساحل، انرژی های دریایی و تجارت بین المللی را در بر می گیرد. در خیلی از کشورهای توسعه یافته و نوظهور، سهم اقتصاد دریا از تولید ناخالص داخلی به یکی از ارکان اصلی رشد اقتصادی تبدیل گشته است؛ موضوعی که در ایران هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است.
از سوی دیگر، توسعه دریامحور با هدف افزایش صادرات و تقویت جایگاه ایران در تجارت منطقه ای و جهانی دنبال می شود. قرار گرفتن ایران در راه کریدورهای مهم بین المللی همچون کریدور شمال ـ جنوب، ظرفیت قابل توجهی برای تبدیل شدن کشور به هاب ترانزیتی منطقه به وجود آورده است. این موقعیت می تواند علاوه بر افزایش درآمدهای ترانزیتی، نقش برجسته ی در تقویت پیوندهای اقتصادی ایران با کشورهای منطقه و جهان ایفا کند.
مکران؛ گنج پنهان اقتصاد آینده ایران
در این میان، سواحل مکران جایگاه ویژه ای در سیاستهای توسعه دریامحور دارند. خیلی از کارشناسان اعتقاد دارند مکران یکی از مهم ترین ظرفیتهای توسعه ای ایران در قرن حاضر به حساب می آید. سواحل مکران جایگاه ویژه ای در سیاستهای توسعه دریامحور دارند. خیلی از کارشناسان اعتقاد دارند مکران یکی از مهم ترین ظرفیتهای توسعه ای ایران در قرن حاضر بشمار می رود این منطقه به علت دسترسی مستقیم به آب های آزاد، نزدیکی به مسیرهای اصلی تجارت جهانی و برخورداری از ظرفیتهای گسترده صنعتی، معدنی، انرژی و گردشگری می تواند به یکی از مهم ترین قطب های اقتصادی کشور تبدیل گردد.
چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران هم در همین چارچوب اهمیت پیدا می کند. این بندر نه تنها امکان دسترسی مستقیم به اقیانوس هند را فراهم می آورد، بلکه می تواند حلقه اتصال ایران به بازارهای آسیای جنوبی، آسیای مرکزی، قفقاز و روسیه باشد. گسترش زیرساخت های بندری، ریلی و جاده ای در این منطقه می تواند نقش ایران را در زنجیره تجارت جهانی ارتقا دهد.
در شرایط فعلی که رقابت میان کشورها برای تصاحب سهم بیش از تجارت جهانی و کریدورهای بین المللی شدت گرفته، اهمیت اجرای سیاستهای توسعه دریامحور بالاتر از گذشته نمایان شده است. ایجاد مسیرهای جدید تجاری، رقابت کشورهای منطقه برای جذب سرمایه گذاری و تلاش قدرت های اقتصادی برای کنترل مسیرهای حمل و نقل بین المللی، لزوم استفاده حداکثری از ظرفیتهای دریایی کشور را دوچندان کرده است.
در چنین شرایطی، اجرای کامل قانون توسعه دریامحور می تواند زمینه ساز ایجاد یک تحول بزرگ در اقتصاد ایران باشد؛ تحولی که نه تنها به افزایش رشد اقتصادی و اشتغال منجر خواهد شد، بلکه می تواند جایگاه ژئوپلیتیکی کشور را هم ارتقا دهد. خیلی از کارشناسان اعتقاد دارند آینده اقتصاد جهانی بالاتر از هر زمان دیگری به دریا گره خورده و کشورهایی که بتوانند از ظرفیتهای دریایی خود بشکل هوشمندانه بهره ببرند، سهم بیشتری از تجارت، سرمایه گذاری و رشد اقتصادی جهانی را به دست خواهند آورد.
از این منظر، سیاستهای کلی توسعه دریامحور را باید فراتر از یک برنامه اقتصادی دانست؛ راهبردی ملی که با هدف استفاده حداکثری از مزیت های جغرافیایی ایران، افزایش تاب آوری اقتصادی، توسعه متوازن سرزمینی، تقویت امنیت ملی و پیشرفت جایگاه کشور در معادلات منطقه ای و جهانی ابلاغ گردیده است. راهبردی که تحقق کامل آن می تواند در دهه های آینده، چهره اقتصادی و توسعه ای ایران را دگرگون کرده و دریا را به یکی از مهم ترین پیشران های پیشرفت کشور تبدیل کند.
حفظ ناوگان داخلی بخشی از راهبرد امنیت اقتصادی کشور است
حسن رضا صفری، رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ی جایگاه راهبردی صنعت دریایی در اقتصاد کشور، اظهار داشت: تجربه اقتصاد دریایی ایران در دهه های گذشته نشان داده است که این بخش صرفا یک حوزه اقتصادی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت های حیاتی اقتصاد ملی به حساب می آید. تجارت خارجی ایران وابستگی قابل توجهی به حمل و نقل دریایی دارد و در مقاطعی که دسترسی کشور به خدمات بین المللی با محدودیت مواجه می شود، ناوگان ملی در عمل نقش ستون فقرات زنجیره تأمین کشور را بر عهده می گیرد.
وی اضافه کرد: در ادبیات اقتصاد حمل و نقل، چنین ظرفیتی با عنوان «توانمندی راهبردی دریایی» شناخته می شود؛ مفهومی که به توانایی یک کشور برای حفظ و تداوم جریان تجارت خارجی در وضعیت بحران، تحریم یا اختلالات بین المللی اشاره دارد. برخورداری از این توانایی راهبردی، یکی از مهم ترین مؤلفه های تاب آوری اقتصادی کشورها به حساب می آید و نقش تعیین کننده ای در حفظ پایداری زنجیره تأمین و تأمین نیازهای کشور در وضعیت خاص ایفا می کند.
صفری ضمن اشاره به خسارت های واردشده به صنعت دریایی کشور در جریان جنگ، اظهار داشت: در جنگ تحمیلی اخیر، قطب های کشتی سازی کشور هدف حملات قرار گرفتند. راهبردی بودن صنعت دریایی برای کشور موضوعی انکارناپذیر است و ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور از طرف رهبر شهید هم اهمیت این بخش را به خوبی نشان میدهد.
چرا دشمن در جنگ اخیر صنعت دریایی ایران را هدف گرفت؟
وی اضافه کرد: دشمنان ایران در دوره جنگ، بیشترین لطمه ها را متوجه صنایع دریایی کشور کردند. کشتی سازی ها، تأسیسات دریایی، حوض های خشک و همینطور بخشی از ناوگان کشور هدف حملات قرار گرفتند و کشتی های تجاری و نظامی خسارت دیدند. در نهایت هم یکی از مهم ترین ابزارهای فشار مقابل کشور، موضوع محاصره دریایی بود.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران برای مواجهه با این فشارها در حوزه دریا مشارکت پررنگ داشت و اهمیت راهبردی مسیل هایی همچون تنگه هرمز بالاتر از گذشته آشکار شد. امروز دیگر اهمیت دریا برای اقتصاد، امنیت و تجارت کشور بر کسی پوشیده نیست.
وی ضمن اشاره به تحولات اقتصاد جهانی دریامحور، اظهار داشت: در ادبیات نوین اقتصاد دریایی، «تاب آوری زنجیره تأمین» به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی مطرح است؛ چونکه در جهان امروز، تحولات ژئوپلیتیکی، بحران های انرژی و نوسانات بازار حمل و نقل می توانند در کمترین زمان ممکن مسیرهای تجاری را دستخوش تغییر کنند.
صفری تصریح کرد: کشورهایی که از ناوگان قدرتمند و زیرساخت های دریایی توسعه یافته برخوردار می باشند، در رویارویی با چنین شرایطی انعطاف پذیری بیشتری دارند و می توانند آثار ناشی از اختلالات بین المللی را بهتر مدیریت کنند. بر همین اساس، خیلی از اقتصادهای بزرگ جهان در کنار استفاده از ظرفیتهای بازار جهانی، حفظ و تقویت پتانسیلهای داخلی خودرا هم در دستور کار قرار داده اند؛ از این منظر، حفظ سهم ناوگان داخلی در حمل و نقل کالا صرفا یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه بخشی از راهبرد مدیریت ریسک ملی در حوزه تجارت خارجی بشمار می رود.
این مقام صنفی با انتقاد از روش اجرای سیاستهای کلی توسعه دریامحور در کشور، اظهار داشت: با وجود ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور، هنوز درک صحیح و جامعی از این سیاستها در سطوح مختلف مدیریتی کشور شکل نگرفته است. هر قانون، استاندارد یا سند بالادستی برای تحقق اهداف خود بر سه رکن اصلی استوار است که شامل قانون گذاری، آموزش و ترویج و در نهایت اجرای صحیح قانون می شود.
وی اضافه کرد: در کشور ما به طور معمول بعد از تدوین و ابلاغ قوانین، استانداردها و اسناد راهبردی، بخش آموزش و ترویج که یکی از مهم ترین ارکان اجرای موفق سیاستها به حساب می آید، مورد غفلت قرار می گیرد. به همین دلیل، فرایند استانداردسازی و قانون مداری در خیلی از حوزه ها با چالش مواجه می شود.
شعار توسعه دریامحور کافی نیست
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران بیان نمود: سیاستهای کلی توسعه دریامحور باید بطور کامل توسط مدیران و مسؤلان اجرایی کشور شناخته شود و هر مدیر باید بداند در قالب این سیاستها چه وظایفی بر عهده دارد و چه اقداماتی باید انجام دهد. اما در عمل، خیلی از افراد صرفا در سطح شعار از اهمیت دریا و توسعه دریامحور سخن می گویند. سیاستهای کلی توسعه دریامحور باید بطور کامل توسط مدیران و مسؤلان اجرایی کشور شناخته شود و هر مدیر باید بداند در قالب این سیاستها چه وظایفی بر عهده دارد و چه اقداماتی باید انجام دهد. اما در عمل، خیلی از افراد صرفا در سطح شعار از اهمیت دریا و توسعه دریامحور سخن می گویند
وی اضافه کرد: همه ما بارها شنیده ایم که از اهمیت دریا، اقتصاد دریاپایه و توسعه دریامحور صحبت می شود، اما پرسش اصلی این است که هر دستگاه و هر مدیر برای تحقق این سیاستها چه اقدامی انجام داده است و چه برنامه ای برای اجرای وظایف خود در این عرصه دارد، تاکید صرف بر اهمیت دریا کافی نیست، بلکه باید مشخص شود هر بخش برمبنای سیاستهای کلی توسعه دریامحور چه مسئولیتی بر عهده دارد.
صفری در آخر تصریح کرد: معتقدم بخش قابل توجهی از مدیران در رابطه با حوزه دریا هنوز شناخت دقیق و عمیقی از سیاستهای کلی توسعه دریامحور کشور ندارند. بدین سبب زمانی که درک درستی از این سیاستها وجود نداشته باشد، اجرای کامل و اثربخش این سیاستها هم با چالش مواجه خواهد بود.
رهبر شهید؛ توسعه دریامحور نقشه راه آینده اقتصاد ایران
نگاهی به بیانات رهبر شهید انقلاب در سالهای قبل نشان میدهد که «توسعه دریامحور» یک ایده مقطعی یا صرفا اقتصادی نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد کلان برای استفاده از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی ایران و تبدیل کشور به یکی از بازیگران اثرگذار اقتصاد منطقه و جهان محسوب می شود؛ راهبردی که در مقاطع مختلف، از تاکید بر موقعیت جغرافیایی ایران تا ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور، بصورت مستمر مورد توجه قرار گرفته است.
رهبر شهید در دیدار مردمی بمناسبت عید غدیر در پنجم تیرماه ۱۴۰۳، ضمن اشاره به ظرفیتهای طبیعی و جغرافیایی کشور، ایران را دارای امکانات کم نظیری برای ایفای نقش در تجارت و ترانزیت بین المللی دانستند و تاکید کردند که جمهوری اسلامی می تواند حلقه اتصال شمال و جنوب و همینطور شرق و غرب جهان باشد. ایشان ضمن اشاره به مرزهای طولانی دریایی در شمال و جنوب، همسایگان متعدد، بازار بزرگ داخلی، تنوع اقلیمی و شبکه گسترده راه آهن و جاده ای کشور، این ظرفیت ها را از مهم ترین زیرساخت های پیشرفت ایران برشمردند و بر لزوم استفاده از آنها تاکید کردند.
این نگاه راهبردی، در چارچوب ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور در آبان ماه ۱۴۰۲ به نقشه راه رسمی کشور تبدیل شد. در این سیاست ها، توسعه همکاریهای اقتصادی، تجاری و سرمایه گذاری با کشورهای همسایه و سایر کشورها با هدف استفاده از ظرفیتهای دریایی، حضور مؤثر در مسیرهای بین المللی و تبدیل ایران به یکی از قطب های منطقه ای مورد تاکید قرار گرفته است. همینطور افزایش سهم کشور در حمل و نقل دریایی و ترانزیت از راه توسعه شبکه حمل و نقل ترکیبی، به عنوان یکی از محورهای اصلی این سیاستها تعیین شده است؛ موضوعی که نشان میدهد توسعه دریامحور صرفا به سواحل و بنادر محدود نیست و تمامی زنجیره لجستیک، حمل و نقل و تجارت کشور را در بر می گیرد.
رهبر شهید انقلاب در پیام نوروزی سال ۱۴۰۰، بار دیگر بر ظرفیتهای عظیم سرزمینی ایران تاکید کرده و اقتصاد کشور را دارای قابلیت تبدیل شدن به یکی از شکوفاترین اقتصادهای منطقه و حتی جهان دانستندرهبر شهید انقلاب قبل از آن هم در پیام نوروزی سال ۱۴۰۰، بار دیگر بر ظرفیتهای عظیم سرزمینی ایران تاکید کرده و اقتصاد کشور را دارای قابلیت تبدیل شدن به یکی از شکوفاترین اقتصادهای منطقه و حتی جهان دانستند. ایشان تصریح کردند که استفاده از این ظرفیت ها نیازمند معجزه نیست، بلکه به مدیریت کارآمد، مبارزه با فساد و برنامه ریزی جامع اقتصادی نیاز دارد. در این سخنان، دسترسی ایران به آب های آزاد، همجواری با دریای عمان و اقیانوس هند، قرار گرفتن در راه کریدورهای ترانزیتی شرق ـ غرب و شمال ـ جنوب و همسایگی با بازار چندصد میلیون نفری کشورهای پیرامونی، از مهم ترین مزیت های سرزمینی کشور عنوان شده است؛ ظرفیت هایی که به عقیده ایشان، با وجود تلاش دشمنان برای ممانعت از بهره برداری ایران از آنها، همچنان می توانند به پیشران توسعه اقتصادی کشور تبدیل شوند.
این نگاه حتی به سال ها پیش بازمی گردد. رهبر شهید انقلاب در بهمن ماه ۱۳۹۳ ضمن اشاره به برنامه ریزی قدرت های غربی بعد از پایان جنگ تحمیلی، تاکید کردند که دشمنان کوشیده اند مانع تبدیل ایران به یک قدرت اثرگذار اقتصادی در منطقه شوند. ایشان ضمن اشاره به اقدامات آمریکا و برخی کشورهای اروپائی برای دور زدن ایران در مسیرهای انتقال نفت و گاز، خطوط اصلی حمل و نقل زمینی، هوایی و دریایی و همینطور شبکه های ارتباطی، این اقدامات را بخشی از یک راهبرد برای کاهش نقش ژئوپلیتیکی ایران در اقتصاد منطقه ای و جهانی توصیف کردند.
رهبر شهید در همان سخنرانی، موقعیت جغرافیایی ایران را یک «چهارراه حساس و مهم» دانستند و تاکید کردند که قرار گرفتن ایران در مرکز کریدورهای زمینی و هوایی، دسترسی به آب های آزاد، همجواری با دریا در شمال و جنوب و مجاورت با کشورهای متعدد، فرصت هایی کم نظیر برای توسعه اقتصادی کشور به وجود آورده است؛ فرصت هایی که به قول ایشان، در صورت برنامه ریزی صحیح و بهره برداری هوشمندانه، می تواند جایگاه ایران را در اقتصاد منطقه و جهان بشکل قابل توجهی ارتقا دهد.
مجموع این بیانات نشان میدهد که سیاستهای کلی توسعه دریامحور، نه یک تصمیم مقطعی، بلکه حاصل سال ها تاکید بر استفاده از مزیت های سرزمینی، موقعیت ژئوپلیتیکی و ظرفیتهای دریایی ایران است. بر این اساس، توسعه سواحل، افزایش سهم حمل و نقل دریایی، تقویت ترانزیت، گسترش همکاریهای اقتصادی با کشورهای منطقه و تبدیل ایران به گره ارتباطی کریدورهای بین المللی، در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی اجزای یک راهبرد واحد برای افزایش قدرت اقتصادی، پیشرفت جایگاه ژئوپلیتیکی و تحقق توسعه پایدار کشور بشمار می رود.
بطور خلاصه، با این وجود، حقیقت آنست که طی دهه های گذشته بخش مهمی از ظرفیت های دریایی کشور مغفول مانده و الگوی توسعه ایران عمدتاً بر محور مناطق مرکزی و خشکی محور شکل گرفته که سبب شده سهم سواحل و اقتصاد دریا در توسعه ملی کمتر از ظرفیت واقعی آن باشد؛واقعیت آنست که طی دهه های گذشته بخش مهمی از ظرفیت های دریایی کشور مغفول مانده و الگوی توسعه ایران عمدتاً بر محور مناطق مرکزی و خشکی محور شکل گرفته که سبب شده سهم سواحل و اقتصاد دریا در توسعه ملی کمتر از ظرفیت واقعی آن باشد در صورتی که بسیاری از کشورها از سواحل خود به عنوان پیشران توسعه اقتصادی بهره برده اند. هر قانون، استاندارد یا سند بالادستی برای تحقق اهداف خود بر سه رکن اصلی استوار است که شامل قانون گذاری، آموزش و ترویج و در نهایت اجرای صحیح قانون می شود. رهبر شهید انقلاب در پیام نوروزی سال ۱۴۰۰، بار دیگر بر ظرفیت های عظیم سرزمینی ایران تأکید کرده و اقتصاد کشور را دارای قابلیت تبدیل شدن به یکی از شکوفاترین اقتصادهای منطقه و حتی جهان دانستندرهبر شهید انقلاب پیش از آن هم در پیام نوروزی سال ۱۴۰۰، بار دیگر بر ظرفیت های عظیم سرزمینی ایران تأکید کرده و اقتصاد کشور را دارای قابلیت تبدیل شدن به یکی از شکوفاترین اقتصادهای منطقه و حتی جهان دانستند.
منبع: مسكن گزین
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
کامنتهای کاربران مسکن گزین در مورد این مطلب